Rationeel energiegebruik in openbare verlichting

Aanpak te Willebroek

Inleiding

Openbare verlichting is in heel wat gemeenten verantwoordelijk voor het grootste deel van het elektriciteitsverbruik. Bijkomend heeft de vrijmaking van de energiemarkt ertoe geleid dat de elektriciteitsprijs voor de openbare verlichting met 50 tot zelfs 100% is gestegen. In Willebroek is de prijs voor de openbare verlichting ongeveer 25% van de totale energieuitgave voor elektriciteit.

Het is dan ook duidelijk dat zeer grote energie- en kostenbesparingen mogelijk zijn door een optimalisatie en juiste regeling van deze openbare verlichting.

Door gebruik te maken van energie-efficiëntere lampen en armaturen en door een betere regeling van het verlichtingsregime, kan deze besparing worden gerealiseerd. Een efficiëntere afstelling van het verlichtingsvermogen en -regime leidt bijkomend tot een daling van de lichthinder.

Afhankelijk van de wensen, prioriteiten,... van iedere gemeente afzonderlijk is de invoering van rationeel energieverbruik in de openbare verlichting anders voor elke gemeente. Ook het gewenste verlichtingstype en –regime kan binnen de gemeente sterk verschillen naargelang men zich bevindt in een woonzone, KMO-zone,.... De verlichting die nodig is voor een afgelegen landweg, is immers niet dezelfde dan voor een drukke invalsweg. Ook is het omwille van veiligheidsredenen in sommige straten niet aangeraden om de openbare verlichting 's nachts te doven, terwijl dit in andere straten wel wenselijk is.

Om een degelijk onderbouwd verlichtingsplan te kunnen opstellen, definiëren we daarom eerst enkele gebieden die een verschillende 'functie' hebben in de gemeente. Deze gebieden vragen dan ook een andere benadering met betrekking tot de opmaak van een openbaar verlichtingplan. Zo onderscheiden we voor de opmaak van dit verlichtingsplan volgende gebieden: grote invalswegen, woonzones, industriegebieden/KMO-zones.

Voor de opmaak van het lichtplan van Willebroek werd beroep gedaan op de expertise van IGEMO.

Doelstelling

Dit project "REG openbare verlichting" (REG = Rationeel Energie Gebruik) is er enerzijds gekomen om uitvoering te geven aan de samenwerkingsovereenkomst en anderzijds om ook het lokaal Kyotoprotocol verder uit te voeren.

Hierin werd immers een daling van het elektriciteitsverbruik voorzien van 15% tegen 2012.

Bijkomend is een dalend elektriciteitsverbruik verantwoordelijk voor de daling van de CO₂-uitstoot. Hier is de doelstelling minimaal – 7,5% over de hele lijn van ons energieverbruik (elektriciteit, gas en wagenpark). Verlichting is hier slechts een deel van, weliswaar een substantieel deel.

Testzone invalswegen - Mechelsesteenweg

Typegebieden

Er werden 3 typgebieden afgebakend:

1. Grote banen (invalswegen) met fietspad

2. Woonwijken

3. Landelijke wegen

Proef Mechelsesteenweg

Vooraleer alle verlichtingsregimes te wijzigen, wordt per type een proefproject uitgewerkt.

Als proefproject werd de Mechelsesteenweg gekozen omdat deze een representatieve invalsweg is voor Willebroek. De Mechelsesteenweg is ingedeeld in een "zone voor lintbebouwing" en een "woonzone". De bekomen resultaten kunnen dus makkelijk worden toegepast op de andere invalswegen. Ook is de Mechelsesteenweg op een aantal plaatsen oververlicht (groot aantal lichtpunten) - hierdoor kunnen we op een relatief eenvoudige manier heel wat energie, geld en CO₂ uitsparen.

Bij het vooronderzoek wordt rekening gehouden met de veiligheid van de weggebruikers (voetgangers, fietsers en auto's). Dit is een minimumvereiste. Bijvoorbeeld op kruispunten of oversteekplaatsen is het doven van verlichting niet opportuun.

Huidige verlichting Mechelsesteenweg

Over een totale lengte van 3 km staan 106 lichtpunten. Het totaal geïnstalleerde vermogen is 23,66 kW. Bij facturatie rekent Eandis echter een ander vermogen aan: 29,7 kW of gemiddeld 281 kW per lichtpunt.

Om de openbare verlichting te optimaliseren zijn 2 grote aanpassingen noodzakelijk:

• Lamp/armatuur vervangen door andere, meer milieuvriendelijkere, types
• brandregimes van de lampen aanpassen

Wijzigingen

Aangezien het vervangen van lampen en armaturen niet onmiddellijk mogelijk is (wegens te duur), wordt dit principe al wel toegepast telkens openbare verlichting wordt vervangen of nieuwe straten worden heraangelegd. Dit is dus een geleidelijk proces.

Na onderzoek ter plaatse werden voorstellen gedaan om het brandregime van diverse straatlampen aan te passen.

Op 16 maart 2010 werd dit nieuwe brandregime aan de bewoners van de Mechelsesteenweg voorgelegd in een informatievergadering.

Eén opmerking werd gemaakt en aangepast.

Zonder op de details in te gaan (deze kan u steeds inkijken op de milieudienst) werd Eandis verzocht de voorgestelde wijzigingen toe te passen. Het uitvoeren van de aanpassingen heeft op zich een kostprijs. Echter, enerzijds zijn er subsidies voor het doorvoeren van deze besparingsmaatregelen, anderzijds is er de jaarlijkse energie- en dus kostenbesparing.

Terugverdientijd:

 De terugverdientijd is berekend op basis van de tarieven van 2009 (dal- en piekuren).

Zoals blijkt is het ook mogelijk een meerverbruik in te calculeren indien dit uit veilgheidsoverwegingen de beste oplossing blijkt.

TOTALE BESPARING: 15.207,61 kW/jaar of € 2.308,24 (tarieven 2009)

SUBSIDIES EANDIS: € 268,70

TERUGVERDIENTIJD: 0,08 jaar of 1 maand.

We bekomen enkel met het proefproject al een energiebesparing van 14,4 % 
Doelstelling lokaal Kyotoplan = 15%

In de loop van 2010 werden de wijzigingen aan de brandregimes aan de Mechelsesteenweg doorgevoerd. Tot dusver ontvingen we geen opmerkingen vanuit de bevolking. Het proefproject wordt dus als 'geslaagd' geëvalueerd en kan veralgemeend worden naar de andere invalswegen.

Invalswegen - kosten en besparingen: terugverdientijd

Kosten-baten analyse

Kosten voor het doorvoeren van aanpassingen

Het uitvoeren van een aanpassing aan het regime per lichtpunt heeft volgende kostprijs:

• Houten en betonnen lichtpalen (elektriciteitsleding in de lucht): € 15 per aangepast lichtpunt (excl. BTW)
• Metalen lichtpalen (elektriciteitsleiding in de grond): € 10 per lichtpunt (excl; BTW)

De aanpassing van het soort regime aan een stuurcabine kost € 150 per aangepaste stuurcabine (excl. BTW).

Besparingen

De besparingen hangen af van het gedoofd vermogen (Kwh) en het geldende tarief.

Subsidies

De subsidies die Eandis geeft wordt berekend volgens volgende formule:

(2,5 maal gedoofd vermogen (kW) x aantal gedoofde uren/jaar)/30 = € subsidie

Terugverdientijd

Kosten voor het doorvoeren van de aanpassingen - subsidies

voorbeeld:

Kostprijs voor het doorvoeren van de aanpassingen: € 96,8 (aanpassingen) - € 40 (subsidie) = € 56,8

Per jaar wordt voor € 380 aan energie bespaard. Dit komt neer op een terugverdientijd van: € 56,8/j : € 380/j = 0,15 jaar.
Dit is ca 2 maanden.

Uitbreiding REG naar alle invalswegen

Na de evaluatie van het proefproject "Mechelsesteenweg" werd de uitbreiding naar alle gekozen invalswegen voorbereid. De werkwijze was gelijkaardig aan deze van het proefproject. We beperken ons dan ook tot de algemene conclusies door de invalswegen.

De voorgestelde aanpassingen in de Appeldonkstraat werden niet weerhouden, gelet op het druk gebruik van de straat, niet enkel door personenwegens, maar ook door het openbaar vervoer.

De recente verbinding met de A12 via het rond punt maakt dat dit een verbindingsweg is geworden in een drukke woonwijk. Uit veiligheidsoverwegingen werd dan ook beslist het verlichtingsregime te behouden: 39 lichtpunten - brandregime ganse nacht.

Zoals eerder al gesteld zijn er kosten aan het wijzigen van de brandregimes.
De terugverdientijd is echter dermate dat de uitgaven verantwoord zijn.