Beschermde monumenten en landschappen
Willebroek heeft een rijk industrieel verleden. Dankzij de toenemende aandacht voor het industrieel erfgoed in het
algemeen, kreeg Willebroek onverwacht
een aantal troeven in handen. Enkele
van deze unieke industriële restanten werden reeds als monument beschermd. Ze drukken alsnog hun stempel op het heden
en bepalen als dusdanig het karakter van de ruimere omgeving.
Naast deze industriëel-archeologische relicten, vervoegen
historische publieke, private, religieuze en militaire bouwsels, alsook enkele
opmerkelijke en waardevolle landschappen en/of natuurelementen de lijst.
Hierna volgt een korte weergave.
Industriële archeologie
De vredesbrug
Deze hefbrug over het kanaal is een realisatie van een
Willebroeks constructiebedrijf en werd in 1952 ingehuldigd. Het is een
hefbrug in geklonken staal van het portaaltype en geconstrueerd volgens het
drie-scharnierenprincipe.
De brug werd in 1992 als monument beschermd en is eigendom
van het NV Zeekanaal & Watergebonden grondbeheer Vlaanderen.
De geschiedenis van deze brug vindt u in het boek ‘Monster
van ijzer en staal’. Dit boek biedt
een boeiende kijk op een halve eeuw “Brug van Willebroek”, op de mannen die
haar bouwden en op de Willebroekenaars en de vele passanten die er moesten
mee leren leven.
Auteur : Kevin Polfliet, 71 Blz, 2003, Prijs : 12 €
|
|
Brouwerij Lamot
Deze voormalige brouwerij werd opgericht in 1911 te
Klein-Willebroek.
Belangrijk is het mouteestgedeelte met restanten van
toestellen voor de behandeling van het graan. De mouteest zit geïncorporeerd in het brouwerijcomplex en werd
versierd met kantelen en een afgewerkte fries bovenaan de schouw.
Omwille van de industrieel-archeologische waarde en als
goed voorbeeld van een mouteest gebouwd in de traditie van de laat-19de
eeuwse mouterijen werd de mouteest en alle toebehoren in 1995 als monument
beschermd.
Het gebouw doet vandaag dienst als administratief
onderkomen van een milieu-technologische bedrijvengroep.
|
|
Watertoren De Naeyer
Deze metalen watertoren met inzetkuip werd opgericht in
1903 voor de firma De Naeyer en is opgebouwd uit geklonken ijzeren
platen. De watertoren ligt op de
terreinen van De Naeyer Papier en wordt tot op heden gebruikt voor de
watervoorziening van het bedrijf.
De watertoren werd in 1995 als monument beschermd.
|
|
Tegelfabriek Rottiers & omgeving
De tegelfabriek, gelegen in de deelgemeente Tisselt, is
een voorbeeld van een zeer goed bewaard en uniek geworden voorbeeld van een
bedrijfje behorend tot de klei-verwerkende nijverheid. Het betreft een gespecialiseerde
tegelfabriek, opgericht in de jaren ’20 en tot op heden nog voorzien van de
volledige uitrusting (machines, werktuigen, mallen).
Dit uniek bedrijf werd omwille van haar
industrieel-archeologische waarde, samen met de directe omgeving in 1998
beschermd.
Naar aanleiding van
de Open Monumentendag met het thema Zorg voor Kleur verscheen in een nummer van Monumenten & Landschappen een
uitgebreid artikel over ‘De vloertegelfabriek Emmanuel Rottiers te Tisselt in
de context van de Belgische cementtegelindustrie’
Auteurs : Mario
Baeck en Hugo Lejon, 32 blz, 1998
Prijs : 6,20 €
(info : cultuurdienst Willebroek)
|
|
Publieke gebouwen
Museum Sashuis
Het Sashuis werd gebouwd op het einde van de 16de
eeuw aan de monding van de Willebroekse vaart in de Rupel. Nadat het eerste Sashuis door een brand
werd verwoest werd in 1608 het huidige Sashuis gebouwd.
Het Sashuis werd reeds in 1945 als monument
beschermd. In 1988 werd het onder
voogdij van het gemeentebestuur gerestaureerd en ingericht als een
volksheemkundig museum vooral gewijd aan de Vaart en de lokale geschiedenis.
De omgeving van het Sashuis werd in 1981 beschermd
als dorpsgezicht.
|
|
Station
Het bakstenen stationsgebouw in eclectische stijl werd
opgericht in 1913-1914. Aanvankelijk
had het station een nevenfunctie als telegraafrelais, de telegraaftoren werd
echter in 1963 gesloopt.
Het interieur, eveneens in eclectische stijl is nog
intact. Belangrijk hier is de
lokettenhal met o.a. de granito-vloer, de bepleisterde en beschilderde muren
met neo-classicistische stucdecoratie en het houten cassettenplafond.
Het pand werd beschermd in 1987.
|
|
Militaire bouwwerken
Fort van Breendonk
Het Fort
van Breendonk werd gebouwd als gevolg van het besluit van de Belgische
legerleiding om van Antwerpen het centrum van het Belgisch
verdedigingsstelsel te maken. Dit
leidde in 1859 tot een groots project van versterkingswerken. Het project bestond uit twee grote delen:
een nieuwe omwalling rond Antwerpen en acht forten op een onderlinge afstand
van twee tot zes kilometer ten zuiden van de stad. Het Fort van Breendonk werd tussen 1906 en 1914 gebouwd. Het heeft dienst gedaan als hoofdkwartier
van het Belgisch leger in mei 1940.
Tijdens
de tweede wereldoorlog vanaf augustus 1940 werd het door de Duitse bezetter
gebruikt als nazi-gevangenis en doorvoerkamp . Momenteel is het Fort van Breendonk een nationaal gedenkteken
als herinnering aan de gewelddaden gepleegd tijdens de WOII
In 1998 werd het als monument beschermd en
krijgt het dagelijks heel wat bezoekers over de vloer.
|
|
Private bouwsels
Hoeve De Vleug
Hoeve De Vleug is een 18de eeuwse abdijhoeve
uit 1783, met een oudere oorsprong.
De hoeve is een unieke getuige van het vroeger agrarische
Willebroek. De bewaarde gebouwen met
woonhuis, stalling en schuur vormen de karakteristieke bestanddelen van een
hoevebedrijf. Het omliggende
jachtgebied met onder meer een deels verdwenen toegangsdreef, strekt zich uit
tot aan de Willebroekse vaart.
Hoeve de Vleug werd in 1998 omwille van zijn historische
waarde als monument beschermd
Meer informatie vindt u in de monografie ‘Hoeve de Vleug’, de 8ste in de reeks
Kleinbrabantse hoeven. Hierin wordt de geschiedenis behandelt van deze 18de
eeuwse hoeve gelegen aan de Heindonkstesteenweg in Willebroek.
Auteur : Karel De Decker, 126 blz, 2003,Prijs : 10 €,
uitg. Vereniging voor Heemkunde in
Klein-Brabant
(info : cultuurdienst Willebroek)
|
|
Religieuze infrastructuur
Oud gemeentehuis Heindonk
Het oud gemeentehuis van Heindonk was oorspronkelijk de
kapel van het in 1486 gestichtte Augustinessenklooster Vredendaal. Tot aan de bouw van de huidige kerk was
het de parochiekerk van Heindonk. In
1856 werd het verbouwd tot gemeentehuis, gemeenteschool en onderwijzerswoning.
Omwille van de restanten van het Augustinnessenklooster werd het in 1986 als
monument beschermd.
|
|
Sint-Niklaaskerk
De Sint-Niklaaskerk van Willebroek werd gebouwd tussen
1140 en 1180 volgens de heersende romaanse stijl.
Ondanks de verbouwingen die de oorspronkelijkheid van de kerk ten zeerste
aangetast hebben, vormen de nog
aanwezige oude romaanse en gotische delen een belangrijke getuigenis van de
evolutie van een dergelijk kerkgebouw.
De vorm van de toren mag als uniek beschouwd worden. Ook het schip bevat nog talrijke
aanwijzingen van de vroegere Romaanse opbouw.
In 1994 werd de kerk omwille van zijn historische waarde
als monument beschermd.
Anno 2002 lopen de voorbereidingen voor een grondige
buitenrestauratie.
|
|
Grafkapel De Naeyer
De grafkapel is een indrukwekkend grafmonument van de
familie De Naeyer. Louis
De Naeyer was een voor Willebroek belangrijk industrieel
die door de inplanting van zijn bedrijf en de oprichting van talrijke
woningen en liefdadigheidsinstelling, een stimulator was voor de groei en bloei van de gemeente.
De grafkapel kreeg een centrale plaats op de gemeentelijke
begraafplaats.
Ze werd opgericht in een neoclassicistische stijl die
sterk geïnspireerd werd door de klassieke Romeinse tempels.
De kapel werd in 1998 beschermd. De grafkapel is ondertussen eigendom van het gemeentehuis, het
restauratiedossier is in voorbereiding
|
|
Sint-Franciskuskapel
Deze historische, bakstenen kapel werd in 1807 opgericht,
mogelijk op de plaats van de slotkapel van het voormalige kasteel van
Blaasveld in het natuurgebied Het Broek.
In het bepleisterd en beschilderd interieur met koepelgewelf wordt een
altaarstuk met voorstelling van Sint-Franciskus Xaverius bewaard.
De kapel werd in 1998 beschermd
|
|
Kapel Onze-Lieve-Vrouw-van-Gedurige Bijstand
Bakstenen wegkapel
gelegen in Blaasveld. De kapel
werd in 1901 door de familie Bernaerts in de traditie van de volksdevotie uit
dankbaarheid werd opgericht.
De kapel werd in 1998 beschermd.
|
|
Opmerkelijke landschappen en/of natuurelementen
Kastanjelaar
Deze boom is een unieke tamme kastanjelaar van 300 à 500
jaar oud.
De boom werd in 1942 als monument beschermd.
|
|
Het Broek
Het Broek is een staatsdomein met een zeer rijke fauna en
flora. Oorspronkelijk was het een ontoegankelijk waterrijk gebied met
landduinen. Na het indijken van de
Rupel tussen 1100 en 1300 werd het gebied niet meer overstroomd en kon men er
turf winnen. Zo ontstonden in het
Broek verschillende putten. Later
werden enkele turfputten gebruikt om vlas te roten.
Door de aanplantingen van populieren tussen 1920 en 1960
veranderden de lage bosjes in uitgestrekte aanplantingen. Vandaag is het een
recreatiegebied met uitgestippelde wandelwegen.
In het zuiden van het Broek bevond zich het domein van het
kasteel van Blaasveld.
|
|
Broek De Naeyer
Het broek De Naeyer is een provinciaal domein met eveneens
een unieke fauna en flora.
In het gebied loopt een wandelpad langs vijvers,
moerassige gronden en een oude spoorwegberm met typische plantengroei.
Een deel van het gebied wordt beheerd als reservaat en is
enkel toegankelijk op afspraak.
|
|
|
|
